Op Reis naar het Hart van de Aarde

"Bewustwording begint bij het individu, ongeacht cultuur en achtergrond"

Op 8 februari 2025 vertrek ik naar de Sierra Nevada de Santa Marta in Colombia, ook wel ‘het hart van de aarde’ genoemd. Onze vriendin Marit woont en werkt daar met de oorspronkelijke bevolking. Ik ga erheen met het idee een reportage te maken, niet wetende dat het een heel ander verhaal zou worden.

We landen aan het strand, in een klein resort, afgeschermd van de wereld en de bewogen geschiedenis van Colombia. Na een paar dagen reizen we door naar Minca, een dorpje in de Sierra Nevada. Vanaf het moment dat we daar aankomen, voel ik mijn adem ruimer worden. De jungle, de immense bomen, de kleurrijke bloemen en de eindeloos stromende rivieren maken diepe indruk. De oorspronkelijke bevolking ziet deze rivieren als de aderen van de aarde, waardoor haar bloed stroomt. Hier kun je haar hart voelen kloppen. Alles bruist van leven, en ik ervaar een diepe verbondenheid met de natuur en mezelf. Mijn hoofd is nog nooit zo leeg geweest.

Onze plannen verdwijnen al snel naar de achtergrond. We besluiten om niet verder rond te reizen en ons over te geven aan de stroom van het leven hier. Binnen een week kennen we meer mensen dan in twaalf jaar thuis in ons dorp. De dansende dames van het empanada-barretje, de Schotse jongen met zijn kleine tentje en de mysterieuze dame van het chocoladewinkeltje. De ontmoetingen met Marit en haar community zijn hartverwarmend. We wonen een festival bij waar het hele dorp samen danst en het leven viert. Ik voel me thuis, diep in mijn vezels, ondanks de stekende zandvliegen.

Wat me opvalt, is hoeveel mensen verlangen naar een wereld van gemeenschap en leven in harmonie met de aarde. Tegelijkertijd is er op die aarde ook de realiteit dat mensen geen heiligen zijn en hoor ik de menselijke worstelingen door de woorden heen. Zo blijkt de lokale maffia ook actief te zijn in Minca. Een Nederlandse reisbegeleider Casper, die al jaren in Colombia woont en met een Colombiaanse getrouwd is, vertelt over de complexiteit van het land en de traumasporen. Het is nu veiliger in Colombia in de bubbels, maar lang niet overal.

Terwijl ik vogels fotografeer op een prachtig uitzichtpunt, zie ik voor het eerst de Kogi’s. Ze lopen op blote voeten in hun witte kleren. Ze noemen zichzelf de Elder Brothers en beschouwen ons, de Younger Brothers, als degenen die moeten leren over een leven in balans met de natuur. Even later zie ik wonderlijk genoeg een Kogi op een motor langskomen!

Door gesprekken met Marit en anderen leer ik dat ook zij (de Kogi en de Wiwa) te maken hebben met problemen als alcoholmisbruik, kindermishandeling, - misbruik, telefoonverslaving en geweld. Zo vond zij een  kindje dat in de jungle alleen werd achtergelaten, iets wat vaker schijnt te gebeuren. De positie van vrouwen blijkt verre van gelijkwaardig.

Een ontmoeting met de Kogi’s lijkt maar niet tot stand te komen en ik vraag me af wat dit me te zeggen heeft. Ik was immers van plan over hen te schrijven en had er hoge verwachtingen van. Was het een onbewuste hoop dat er nog een groep mensen zou zijn die écht weten hoe te leven en dit ook helemaal doen? Maar de verhalen laten een genuanceerder beeld zien. Wat zoek ik eigenlijk?

Bij de rivier denk ik terug aan eerdere ontmoetingen met andere culturen in andere landen. Wat heb ik hier veel van geleerd, maar zag ik ook dat geen enkele groep gevrijwaard is van menselijke worstelingen. In een ceremoniële setting of in gebed lijken alle mensen heiligen, maar in het dagelijks leven zijn alle mensen gewoon mensen. Dit besefte ik dertig jaar geleden al, tijdens mijn eerste sjamanistische training. Het voelde als thuiskomen, alsof ik in het paradijs was beland. Totdat ik ontdekte dat ook deze mensen hun schaduwkanten hadden, zoals ikzelf. Een gevoel van desillusie is me indertijd geregeld overvallen. Ook goeroes bleken mensen met gebreken te zijn. Zo zag ik ooit een Tibetaanse monnik mensen zegenen terwijl hij ondertussen druk op zijn telefoon scrollde.

Waarom hangen zoveel mensen woorden van anderen aan zonder dat ze erbij stil staan of deze zelf hun woorden leven? Sommige dingen klinken heel mooi, maar ga het maar eens doen in de weerbarstigheid van het leven. Anderen kunnen ons natuurlijk inspireren maar niet ons leven leven. Ook hier spreek ik weer iemand die bij een goeroe had gewoond en alleen in geciteerde oneliners spreekt. Zijn eigen leven ziet er echter verre van verlicht uit.

En natuurlijk zijn leermeesters ook mensen, maar het wordt wel een probleem wanneer zij dit zelf niet zo zien en anderen dit aannemen. Dit doet me denken aan de zelfrelativerende woorden van Tulku Lobsang Rinpoche tijdens een interview over de dood: “Of course I want to stay young and  do my practices.  But finally I’m also going to lose from Nature, I’m getting old, sick and die. Nature is the biggest karmic force”

De wereld hangt aan elkaar van mooie woorden, die veelal niet stroken met de daden. En de realiteit is vaak zo anders dan het ideaal waar we naar verlangen, we worstelen met ons menszijn. We hebben ons met ons menszijn, onze menselijke natuur en het leven te verhouden.  En een realiteit is dat de natuur ook wreed is.  Wanneer we onszelf werkelijk willen omarmen, dan hebben we dit ook aan te kijken. Misschien zijn we hier wel ons hele leven zoet mee en wanneer we dit gegeven kunnen omarmen, snappen we ook waarom anderen niet feilloos zijn en kunnen we hier compassie voor hebben.

Weer bij de rivier laat ik mijn gedachten en tranen gaan. De woorden van Inca-priester Don Juan Nuñes del Prado komen naar boven: verlossing ligt in het besef dat we allemaal hetzelfde bloed hebben. We hebben bruggenbouwers nodig en een gelijkwaardige uitwisseling. Marit spreekt er ook over: ze werkt met de Kogi en Wiwa vanuit gelijkwaardigheid en niet vanuit het Elder/Younger Brother-principe. Ze vertelt hoe de farmaceutische industrie de prikpil introduceert zonder dat de Kogi’s en Wiwa begrijpen hoe dit hun lichaam beïnvloedt. Echte uitwisseling mist, maar is essentieel. Want zij weten hoe in harmonie met de aarde te leven, maar begrijpen nog weinig van het krachtenveld van de westerse wereld.

Haar moed raakt me. Ik besef dat dit gevoelig ligt: de oorspronkelijke bevolking draagt veel trauma, en de daders leven vaak in ontkenning. Maar echte verandering vraagt om wederzijds luisteren, zoals de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika heeft laten zien.

Misschien moeten we niet vergeten dat we in ons land ook wijze mensen hebben. Dan denk ik bijvoorbeeld aan Paul de Blot, Jan Terlouw of Jotika Hermsen. De weg die westerse wijzen hebben afgelegd is anders: zij hebben hun pad afgelegd binnen het complexe westerse systeem, vaak eenzaam en hobbelig, en hebben de moed gehad om zich uit te spreken, ook als anderen dit niet willen horen. Ze hebben zich van conventies weten te bevrijden en kijken voorbij hun ‘ik’ naar het grotere perspectief.

De weg naar een mooiere wereld voor iedereen ligt niet bij regeringen, in het verdelen van mensen in ‘westers’ en ‘inheems’ maar in de kracht van het individu.

“It has to come from the people,” zei een sjamaan me ooit. We hebben wijze mensen van over de hele wereld nodig die levenservaring hebben, emotioneel volwassen zijn en in staat zijn om bruggen te bouwen. Niemand heeft de wijsheid in pacht. Dit doet me denken aan een oud Lakota-verhaal waarin staat dat iedereen een stukje van de schepper in zich draagt. De Inca’s noemen dit de ‘Seed of God’, het boeddhisme spreekt over de Boeddha-natuur. Het vraagt om het naar binnen kijken in plaats van, zoals we vaak gewend zijn, buiten onszelf te zoeken.

Bewustwording begint bij het individu, ongeacht cultuur en achtergrond: de blijvende bereidheid om te leren, de toewijding hieraan, de keuzes die iemand maakt, hoe iemand met het leven, zichzelf en anderen omgaat. En hier hoort de bereidheid bij om de beperkte blik van je eigen perspectief te zien, om in de spiegel te blijven kijken en samen naar middenwegen te zoeken. Het doet me denken aan de mooie woorden van Tulku Lobsang RInpoche: “Do you want to be right or do you want to be happy?”

Terugkijkend heb ik in mijn leven zoveel bijzondere mensen ontmoet die wijsheid belichamen, juist zónder daar woorden aan vuil te maken. Mensen met eenvoud, nuchterheid, nederigheid en een groot hart. Mensen die met hun voeten op de grond staan en gelijkwaardig contact maken. Soms spraken we niet dezelfde taal, maar de lichtjes in hun ogen vertelden meer dan de mooiste woorden. In hun aanwezigheid voelde ik ontspanning en liefde.

Ik zit op een rots en het water streelt mijn voeten. De wind waait door mijn haren, en terwijl ik besef dat deze plek niet voor niets  ‘het hart van de aarde’ wordt genoemd, wordt het langzaam stil in mij. Mijn hart is warm en ik voel me ‘humble’, veilig, verbonden en omhuld. In de avond heb ik de woorden.

Ik ben klaar met zoeken bij anderen

Die de wijsheid gevonden denken te hebben

Ik ben klaar met zoeken

Naar wijsheden buiten mijzelf

Die nooit echt op mezelf toepasbaar zijn

Ik ben klaar met zoeken

Naar antwoorden die altijd meer vragen oproepen

Waardoor ik me verloren voel in de oneindigheid van perspectieven

Ik ben klaar met wachten op wat nooit komt

Omdat het leven zelf verandering is

En als het al komt

Zal het altijd weer vertrekken

Ik ben klaar met mezelf veroordelen

En mijn eigen angsten aanjagen

Zodat ik mezelf verlies in de diepe poelen van het lijden

Ik voel me één met de rivier van het leven

De rivier van mìjn leven

Soms is het een kabbelend beekje

Soms stroomt het water woest tegen de rotsen

Na een flinke regenbui

En soms is de rivier vervuilt door wat het leven erin heeft gegooid

En dan is het wachten tot de helderheid weer ontstaat.

We zijn niet anders dan deze stroom van het leven

We kunnen vechten, verzuipen, verliezen en winnen,

Worstelen en loslaten

Totdat we ons realiseren dat we de stroom zelf zijn

Waar we ons mee kunnen verzoenen

Of ons tegen kunnen verzetten

Niemand kan ons redden, leiden

Of verlichten

Niemand kan ons afnemen

Wat diep in ons verborgen is

De druppel waarin de oceaan zelf aanwezig is

We zijn onze eigen rivier met dezelfde bestemming

Die nooit stilstaat

We komen uit in dezelfde oceaan

Die de oneindige en woordeloze wijsheid van het leven bevat.

Hilde 1 maart 2025

NB. Een grappig detail is dat ik na het inleveren van het artikel een uitnodiging kreeg om met een Kogi Mamo (spiritueel leider) te spreken.

Dit artikel heeft in maart '25 in de Optimist gestaan.